Adam Fergusson: Kiedy pieniądz umiera

„Kiedy pieniądz umiera” („When money dies”) Adama Fergussona to jedna z najgłośniejszych książek historyczno-ekonomicznych XX wieku. Zarazem biały kruk, którego wydania z lat. 70 osiągały ceny ponad 1000 dolarów. Aż do bestsellerowej reedycji w 2010 roku.  Pod koniec lutego ukaże się pierwsze polskie wydanie „Kiedy pieniądz umiera”.

Kryzys, z którym obecnie borykają się światowe gospodarki przypomniał o wstrząsającej historii Republiki Weimarskiej, którą w książce „Kiedy pieniądz umiera” przeanalizował Adam Fergusson. Nakreślił on ponadczasowy obraz bezsilnego społeczeństwa  postawionego wobec sytuacji gospodarczej przerastającej możliwości zrozumienia jej nie tylko przez zwykłych obywateli ale i rząd, który próbując uratować sytuację podejmował zgubne decyzje. Książka jest próbą zrozumienia jak czynniki historyczne i ekonomiczne poprzez doprowadzenie do upadku waluty potrafią zniszczyć moralność oraz poczucie godności człowieka i narodu. Fergusson postawił sobie wyzwanie odpowiedzenia na pytanie: „Co inflacja może zrobić z ludźmi i co w konsekwencji ludzie mogą zrobić sobie nawzajem?”. Sięgnął nie tylko po fakty historyczne i ekonomiczne, ale także dzienniki ówcześnie żyjących.

Od końca I Wojny Światowej w Republice Weimarskiej szalała inflacja galopująca, która na koniec roku 1923 przybrała postać „inflacji taczkowej”, zjawiska nigdy wcześniej  nie spotykanego. Pieniądz tak szybko tracił swoją wartość, że zanim banknoty o nominale 500 mln marek opuszczały drukarnie traciły swoją nominalną wartość. Codziennie w gazetach drukowano aktualne ceny podstawowych produktów i usług, ponieważ ich wartość ulegała radykalnej zmianie w ciągu jednej doby. Gigantyczne kolejki przed sklepami były spowodowane nie tylko problemami z zakupem podstawowych artykułów spożywczych ale i olbrzymią ilością banknotów, które przed dokonaniem zakupu, należało przeliczyć i porównać z aktualną wartością marki.

Pod koniec 1923 roku liczba marek potrzebna na zakup jednego funta była równa tej, która w jardach odzwierciedla odległość Ziemi od Słońca. W miastach, mimo urodzajnych plonów na wsi, panował powszechny głód. Aby zjeść w barze ciepły posiłek należało zająć miejsce już rano i doczekać pory obiadowej. Rozwścieczeni i głodni mieszkańcy miast napadali na wsie, plądrowali domy i pola uprawne. Rząd starając się uspokoić obywateli podejmował skrajne decyzje. Aby zwiększyć dotacje na żywność dla robotników podnosił podatki. Wiele z pomysłów załagodzenia sytuacji, jak projekt ustawy czyniącej z obżarstwa przestępstwo zagrożone surową karą, zakrawało o absurdalny żart.

Adam Fergusson (ur. 10 lipca 1932), brytyjski dziennikarz, pisarz i polityk. Pracę zaczynał w „The Herald”, kontynuował ją w „The Times”. Pod koniec lat 70. porzucił karierę dziennikarską dla działalności w Partii Konserwatywnej. Przez dwie dekady sprawował funkcję wiceszefa Międzynarodowej Unii Paneuropejskiej. Poza „Kiedy pieniądz umiera” jest także autorem architektoniczno-historycznego eseju „Snack of Bath” poświęconego miastu Bath w hrabstwie Somerset oraz powieści „Scone”, „Roman Go Home” i „The Lost Embassy”. Większość z nich napisał w latach 60. i 70.